Αρθρογραφία Μελών

H ομιλία του Θάνου Μικρούτσικου κατά την παρουσίαση του βιβλίου, «Ελλάδα Αποικία Χρέους»

Φίλες και φίλοι γεια σας κι από εμένα

Ξεκινώ με μια αναγκαία διευκρίνηση για την παρουσία μου σήμερα στο πάνελ των ομιλητών, δεδομένου ότι ο χώρος των Πολιτικών Επιστημών προφανώς και δεν είναι προνομιακό μου πεδίο.

Με τον Νίκο εδώ και χρόνια μας συνδέει μία αδιατάρακτη φιλία, αγάπη κι αλληλοεκτίμηση. Έτσι λοιπόν όταν μου τηλεφώνησε για να με καλέσει στη σημερινή εκδήλωση, αμέσως του απάντησα θετικά κι όταν ο Νίκος μου είπε «θέλω να σου ζητήσω και κάτι ακόμα» για να είμαι ειλικρινής ο νους μου πήγε στη μουσική υπόκρουση της εκδήλωσης. Γνωρίζω την αγάπη του για τη μουσική και την τέχνη. Ξέρω τα κείμενά του όπως το «Τέχνη και Ιδεολογία», γνωρίζω κι εκτιμώ τα ποιήματά του, αλλά και την εμμονή του στο απρόβλεπτο και βιάστηκα να αποδεχτώ την πρόσκληση. Μετά μου είπε ότι θέλει να είμαι εξ αυτών που θα παρουσιάσουν το βιβλίο. Αλλά τότε ήταν πια αργά για να αρνηθώ. Έτσι βρίσκομαι εδώ ανάμεσα σε πρόσωπα κατάλληλα να μιλήσουν γι΄ αυτό το βιβλίο και ζητώ εκ των προτέρων την κατανόησή σας για τις αδυναμίες μου.

Ομολογώ ότι εκτιμώ και θαυμάζω τον Κάρολο Μαρξ και το έργο του. Οι οικονομικές αναλύσεις του για τον καπιταλισμό της εποχής του, η διατύπωση της ουτοπίας για την ανθρώπινη περιπέτεια που είναι ο κομμουνισμός, οι φιλοσοφικές και κοινωνιολογικές θεωρήσεις του, νομίζω ότι καθιστούν το έργο του μοναδικό και σημείο αναφοράς για ότι ακολούθησε μετά από αυτόν. Όμως αυτό που θαυμάζω περισσότερο στον Μαρξ, είναι η συνειδητή προσπάθεια που έκανε για μια συνολική αφήγηση της ιστορίας από την εποχή των πρώτων οργανωμένων κοινωνιών μέχρι τον 19ο αιώνα. Και σ΄ αυτό θεωρώ ότι υπερέχει έναντι των άλλων επιστημόνων και φιλοσόφων του καιρού του αλλά και πριν από αυτόν.

Όσο πλησιάζουμε στη δική μας εποχή οι προσπάθειες για την διατύπωση συνολικών αφηγήσεων όλο και λιγοστεύουν. Η αναζήτησή τους γίνεται ολοένα πιο δύσκολη και πιο επίπονη. Ο λόγος νομίζω είναι ο εξής: θα δανειστώ ένα παράδειγμα από τη Μουσική για να γίνω πιο σαφής. Στον 18ο αιώνα, στην εποχή του Μπαχ δηλαδή, η φόρμα που είναι κοινωνική εμπειρία αποκρυσταλλωμένη παρέμενε αμετάβλητη για τουλάχιστον 50-70 χρόνια. Αυτό συνέβαινε επειδή τότε οι αλλαγές στην κοινωνία γίνονταν με αργούς ρυθμούς κι αυτό αντανακλούσε και στο εποικοδόμημα. Στον 19ο αιώνα οι αλλαγές άρχισαν να γίνονται πιο γρήγορα και η φόρμα στην μουσική άλλαξε τρεις φορές. Άρα η ίδια φόρμα διαρκούσε περίπου 30 χρόνια. Για να έρθουμε στον 20ο αιώνα και ειδικότερα στο δεύτερο μισό του, όπου τα πράγματα αλλάζουν με μεγάλες ταχύτητες καταλήγοντας σήμερα να έχουμε φόρμες, μη αποκρυσταλλωμένες, δηλαδή ο κάθε συνθέτης και η φόρμα του. Αν λοιπόν σήμερα μεταφερθούμε στο πεδίο των επιστημών θα βρεθούμε σε μια εξειδίκευση άνευ ορίων, με αποτέλεσμα ο κάθε σοβαρός επιστήμονας για να ανταπεξέλθει χρειάζεται να ρίξει όλο το βάρος και τον χρόνο του ερευνώντας το Μέρος που όλο και αλλάζει, όλο και μεταμορφώνεται με αποτέλεσμα να υποχωρεί η διατύπωση του Όλου δηλαδή της συνολικής αφήγησης ή και σε κάποιες περιπτώσεις αυτή να επιχειρείται πρόχειρα κι όχι επαρκώς αιτιολογημένη. 

Θεωρώ ότι  ο Κοτζιάς είναι από τις ελάχιστες περιπτώσεις στο διεθνή χώρο κι όχι μονάχα στον ελλαδικό που έχει στο μυαλό του συνεχώς κι επιχειρεί συνολική αφήγηση. Αν κανείς μελετήσει τα βιβλία του θα κατανοήσει δύο πράγματα. Αφενός την παρουσία μιας εντυπωσιακής εξειδίκευσης στον επιστημονικό του χώρο για παράδειγμα στο βιβλίο που παρουσιάζεται σήμερα «Ελλάδα Αποικία χρέους» αλλά και στο προτελευταίο του «Η πολιτική σωτηρίας ενάντια στην τρόικα» υπάρχουν αναφορές σε μια διεθνή βιβλιογραφία που υπερβαίνει τα χίλια βιβλία και άρθρα ενώ για παράδειγμα η εργασία του για την Παγκοσμιοποίηση -4 βιβλία-  είναι σαφές παράδειγμα γι΄ αυτό που εννοώ με τον όρο συνολική αφήγηση. Και το ζήτημα, όπως όλοι γνωρίζετε, δεν είναι να διαβάζεις πολλά βιβλία αλλά να έχεις αναλυτική και συνθετική οξυδέρκεια στο μέγιστο βαθμό. Ο Νίκος Κοτζιάς είναι μια τέτοια μοναδική περίπτωση απ΄ όσους τουλάχιστον ξέρω εγώ.

Ο Κοτζιάς στο βιβλίο του «Ελλάδα αποικία χρέους» εξετάζει την ελληνική περίπτωση μ΄ ένα δικό του όρο. Αποικία χρέους. Αλλά για να ισχύει αυτό απαιτείται ο άλλος πόλος του διπόλου δηλαδή η ΕΕ να μετεξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς σε αυτοκρατορία. Δηλαδή από ένωση ισότιμων κρατών-μελών να μετατραπεί σε μια οντότητα διαβαθμισμένων κρατών και να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά αυτού που η επιστήμη ονομάζει αυτοκρατορία. Αυτοκρατορία βεβαίως νέου τύπου που δεν ταυτίζεται με παλαιότερες μορφές αν και η προσεχτική ιστορική ανάλυση μπορεί να βρει πολλά χαρακτηριστικά των παλιότερων αυτοκρατοριών να επιζούν με μεγαλύτερη ίσως ένταση και στην περίπτωση που εξετάζουμε. Μια κατά την γνώμη μου πρωτότυπη σύλληψη του συγγραφέα στηρίζεται σε αυτό που ο ίδιος αποκαλεί «τριγωνική προσέγγιση» και αποτελεί απόσταγμα της δικής του μελέτης της Ιστορίας. Θεωρεί ότι στις αυτοκρατορίες που υπήρξαν ουδέποτε θα βρούμε ένα κέντρο εξουσίας που να είναι απολύτως ομοιόμορφο και ενοποιημένο. Πάντα υπήρχαν συμμαχίες εντός του κυρίαρχου συγκροτήματος εξουσίας αλλά και κοινωνικά στηρίγματα έξω από αυτό. Ποτέ δεν υπήρξε μια καθαρή εξουσία ή ένα κέντρο.

Η κεντρική του θέση σ΄ αυτό ακριβώς το ζήτημα είναι, ότι ανάμεσα στις δυνάμεις που συνέβαλαν στη δημιουργία αυτοκρατοριών, ιδιαίτερα στην εποχή της πρωταρχικής συσσώρευσης του καπιταλισμού, δηλαδή στην περίοδο γέννησής του, καθώς και στην εποχή της διεθνοποίησης υπήρξαν τρία συστατικά στο κέντρο τους.

  1. Κρατική εξουσία
  2. Γραφειοκρατία στήριξης και διεκπεραίωσης των υποθέσεών της
  3. Εταιρίες εμπόρων ή κεφαλαιούχων

Δηλαδή επρόκειτο για αυτοκρατορικά κέντρα με τρεις βασικούς παράγοντες που ο Κοτζιάς ονομάζει αυτοκρατορικό τρίγωνο. Και αποδεικνύει ότι και η ΕΕ στο κέντρο έχει ακριβώς ένα αυτοκρατορικό τρίγωνο. Αρχικά για τα πρώτα χρόνια η κρατική εξουσία έδειχνε να είναι διπλή. Δηλαδή ο γαλλογερμανικός άξονας. Ένα δίδυμο στο οποίο στην πορεία ο ρόλος της Γαλλίας μειωνόταν
–κάτι σαν την Ουγγαρία στην Αυστροουγγρική  αυτοκρατορία-  για να αποδυναμωθεί εντελώς μετά την τελευταία διεύρυνση της ΕΕ και να μείνει μόνο η Γερμανία. Δεύτερον  η γραφειοκρατία των Βρυξελλών που παίζει ένα ανάλογο ρόλο με την βρετανική αυτοκρατορική γραφειοκρατία και τρίτον οι υπερεθνικές επιχειρήσεις με βασικό ρόλο στις παγκόσμιες αγορές κυρίως στον τομέα των χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων, αντιστοιχούν με τις τότε πολυεθνικές επιχειρήσεις στην εποχή αυτοκρατοριών όπως η πορτογαλική, η ολλανδική και η αγγλική για παράδειγμα.

Στο κεφάλαιο του βιβλίου με τίτλο « Το Αυτοκρατορικό Τρίγωνο» υπάρχει λεπτομερής αναφορά για τον τρόπο που λειτούργησαν τα αυτοκρατορικά τρίγωνα όπως αυτό της Ολλανδίας στην περίοδο της πρωταρχικής συσσώρευσης, με την αρχική επέκταση να γίνεται κυρίως από γιγαντιαίες για κείνη την εποχή, εταιρίες, όπως η Ολλανδική Ενωμένη Εταιρία των Ανατολικών Ινδιών, η οποία μάλιστα έφτασε να διαμορφώσει ένα ειδικό κέντρο διοίκησης του μεγαλύτερου τμήματος της Αυτοκρατορίας στην νοτιοανατολική Ασία. Υπενθυμίζει ο συγγραφέας, ότι στον 17ο αιώνα απο τα 20.000 πλοία που διέσχιζαν τις θάλασσες τα 15.000 ήταν ολλανδικά. Ανάλογα χαρακτηριστικά είχε η βρετανική αυτοκρατορία με το δικό της τρίγωνο την εποχή της διεθνοποίησης. Η Ινδία που ήταν η αιχμή του δόρατος της βρετανικής αυτοκρατορίας, δεν υπήρξε αρχικά αποικία της Βρετανίας αλλά της Αγγλικής Εταιρίας Ανατολικών Ινδιών. Η τελευταία διοικούσε με ένα μικτό μηχανισμό αποτελούμενο από Σκοτσέζους και Ινδούς, ασκώντας εξουσία κυβέρνησης, διαθέτοντας δικό της στρατό που έφτασε τους 400.000 στρατιώτες από τους οποίους οι 40. 000 ήταν Βρετανοί και οι υπόλοιποι ντόπιοι. Η εταιρία αυτή μετατράπηκε στην πρώτη εταιρία άμεσης διακυβέρνησης μιας χώρας,  μιας πολύ μεγάλης χώρας. Το βρετανικό κράτος παρέλαβε αυτήν την διοίκηση από την Εταιρική κυβέρνηση συνεχίζοντας το έργο της. Οι Βρετανοί διοίκησαν 350 εκατομμύρια Ινδούς με την παρουσία 1.400 και στην συνέχεια 12.000 Βρετανών. Αναλογικά θα ήταν σαν να μας διοικούν εδώ στην Ελλάδα 377 υπάλληλοι ή και λιγότεροι αν συνυπολογίσουμε την τεχνολογική εξέλιξη. Μάλλον σε καλό δρόμο είμαστε ως αποικία χρέους.

Πολύ σημαντικό τμήμα του βιβλίου στο  πρώτο κεφάλαιο είναι η ανάλυση του γερμανικού τριγώνου, πριν από τον 1ο παγκόσμιο πόλεμο με τις γερμανικές αποικίες στην Αφρική στις αρχές του 20ου αιώνα. Η μέθοδος απόκτησης των αποικιών παρεμφερής. Πρώτα εταιρίες και μετά το κράτος. Μόνο που προστέθηκε και το στοιχείο του εκχριστιανισμού που προηγήθηκε. Προτεστάντες οι Γερμανοί όχι παίξε γέλασε. Το σημειώνει έξοχα ο κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Ειρήνης ο Ντέσμοντ Τούτου « οι Γερμανοί ιεραπόστολοι ήρθαν στην Αφρική κρατώντας τη Βίβλο και κάλεσαν εμάς που στεκόμασταν πάνω στη γη μας, την αφρικανική γη, να κλείσουμε τα μάτια και να μιλήσουμε με τον Θεό. Όταν τα ανοίξαμε εμείς κρατούσαμε τη Βίβλο και σε κείνους ανήκε η γη μας»

Εξαιρετικό ενδιαφέρον –ομολογώ ότι δεν το είχα υπόψη μου-  παρουσιάζει η Γερμανική Χάνσα που ξεκίνησε τον 13ο αιώνα ως οργάνωση εμπόρων, λιμανιών κι εντέλει 200 πόλεων, με διαμορφωμένο δικό της δίκαιο, δικά της δικαστήρια και δική της διοίκηση. Για να καταλαβαινόμαστε προάγγελος των «Ελεύθερων Ζωνών Εμπορίου»

Ο Κοτζιάς αναφέρει ότι η αυτοκρατορία όπως αποδεικνύεται και στην ιστορική διαδρομή της, δεν σημαίνει πάντα κατάληψη εδαφών. Μπορεί να υπάρξει, χωρίς κατάληψη εδαφών αλλά ως διαχείριση εδαφών και ροών.  Εκείνο που τελικά ενδιαφέρει τις αυτοκρατορίες είναι να απομυζούν πληθυσμούς και εδάφη δημιουργώντας νέες ευκαιρίες πλουτισμού. Η γερμανική οικονομική ισχύς διευρύνεται σήμερα με τις προς αυτήν ροές από τον Νότο. Κι αυτό διευκολύνεται από συμπεριφορές εθελόδουλων ελίτ- πολιτικών και οικονομικών- όπως είναι σήμερα η ελληνική.  Και δεν είναι μόνον οι ροές κεφαλαίων από την Ελλάδα και τον Νότο που κινήθηκαν κυρίως στην Γερμανία ως ασφαλές λιμάνι κέντρο του τριγώνου –περίπου 300 δις υπολογίζει ο συγγραφέας- αλλά και οι επιδιωκόμενες ροές πρώτων υλών ιδιαίτερα ενέργειας ( ήλιος, αέριο, πετρέλαιο) και ροές ορυκτού πλούτου από την Ελλάδα αλλά και από την Κύπρο, κάτι που ιστορικά ενδιέφερε πάντα την Γερμανία. Γιατί λοιπόν να μην υποδυθεί τον τιμωρό – λέω εγώ- όταν το αποτέλεσμα είναι τόσο επικερδές;

Στη συνέχεια ο Κοτζιάς εξετάζει στα δύο επόμενα κεφάλαια τις διαβαθμίσεις και υποστηρίζει ότι μέχρις στιγμής η Γερμανία έχει πρωτοκαθεδρία κι όχι ηγεμονία. Στην επιστήμη αυτοί οι δύο όροι δεν ταυτίζονται. Όπως βεβαίως δεν ταυτίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση ως αυτοκρατορία με το αυτοκρατορικό τρίγωνο (Γερμανία, Αγορές, Βρυξέλλες) του οποίου ο ρόλος είναι να την προσανατολίζει και να την κινεί. Και μιλάει για την εσωτερική διαβάθμιση, τη διαβάθμιση των νέων κρατών, καθώς και την εξωτερική διαβάθμιση όσων κρατών γειτνιάζουν με αυτήν. Βρίσκει τις αναλογίες με διαβαθμίσεις παλιότερων αυτοκρατοριών, αποδεικνύοντας και σ΄ αυτό το επίπεδο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια ειδική περίπτωση αυτοκρατορίας εν τω γίγνεσθαι, μια αυτοκρατορία της εποχής της παγκοσμιοποίησης.

Τέλος στο τέταρτο κεφάλαιο (κεφάλαιο 130 σελίδων) εξετάζει αυτό που ο ίδιος ονόμασε «Ελλάδα Αποικία Χρέους». Αρχικά στο πεδίο της θεωρίας, κατόπιν μέσω της ανάλυσης της εξέλιξης της εξάρτησης και του θεσμικού συστήματος επιτροπείας στην Ελλάδα. Παρατηρεί τον κυρίαρχο λόγο της Γερμανίας και των κοινοτικών οργάνων. Εξετάζει την οικονομική θέση συμπληρωματικότητας της Ελλάδας και τον αναχρονισμό που οι ελίτ εδώ στην Ελλάδα βάφτισαν εκσυχρονισμό και μεταρρυθμίσεις.

Κλείνοντας θα διαβάσω ένα κομμάτι από το Απαύγασμα με το οποίο ο Νίκος Κοτζιάς κλείνει το βιβλίο του, κάνει φινάλε που λέμε εμείς οι μουσικοί.

Με τις συμβάσεις, τις συμφωνίες, τα μνημόνια η Ελλάδα εξελίσσεται σε μια αποικία χρέους στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Όλα τα στοιχεία της, από απλές στατιστικές μέχρι κρατικά μυστικά, τίθενται υπόψη του ξένου παράγοντα. Η ελληνική δημόσια διοίκηση γίνεται υποδεέστερο τμήμα της διοίκησης που φέρνει η Τρόικα στην Ελλάδα όπου η παρουσία των Γερμανών είναι συντριπτικά κυρίαρχη. Πολλοί θεσμοί δημιουργούνται στην Ελλάδα ως υπέρτερο θεσμικό σύστημα ως προς τους θεσμούς του ελληνικού κράτους, ακόμα και τους αντιπροσωπευτικούς, ιδιαίτερα τη Βουλή αλλά και την τοπική αυτοδιοίκηση. Η δράση τους διευκολύνεται από τον ραγιαδισμό που επιδεικνύουν ορισμένοι εκπρόσωποί τους.

Το θεσμικό σύστημα του Ευρωπαϊκού Αυτοκρατορικού Τριγώνου είναι ένα εξωτερικό σύστημα για την ελληνική δημοκρατία. Δεν υπόκειται σε ελέγχους από την τελευταία, ενώ δεν υπάρχουν αντίβαρα για τις αποφάσεις και τη δράση της εποπτείας ούτε καν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αποτελούν έκφραση και διαδικασία υλοποίησης της υποβάθμισης της κυριαρχίας του ελληνικού κράτους, του έξωθεν παράνομου ελέγχου της δημόσιας διοίκησης στην Ελλάδα, της λεηλασίας της περιουσίας της. Της μετατροπής της σε Αποικία Χρέους. Αυτές οι εκχωρήσεις καθιστούν τα προβλήματα εθνικής και λαϊκής κυριαρχίας ακόμα πιο κεντρικά απ΄ ότι προηγουμένως. Υπογραμμίζουν την ανάγκη δημιουργίας του ευρύτερου δυνατού, δημοκρατικού – πατριωτικού κινήματος. Τη σύνδεση της διεκδίκησης για αποκατάσταση της κυριαρχίας του κοινοβουλίου (ζήτημα δημοκρατικό) με εκείνην της κυριαρχίας της χώρας ( ζήτημα εθνικής ανεξαρτησίας) ώστε να απαλλαγεί η Ελλάδα από μια καταστροφική οικονομική και κοινωνική πολιτική.

Ο πυρήνας του ελληνικού προβλήματος δεν είναι οικονομικός ούτε βεβαίως νομισματικός. Είναι πάνω απ΄ όλα πολιτικός και πρέπει σ΄ αυτό το επίπεδο να απαντηθεί. Η πάλη για τη δημοκρατία στο εσωτερικό πρέπει να συνδυαστεί με την πάλη για μια Ευρώπη της δημοκρατίας, της ισοτιμίας, των δικαιωμάτων του πολίτη. Να συνδυαστεί με ένα σύγχρονο απελευθερωτικό αγώνα. Για την επαναφορά και στη συνέχεια διεύρυνση των θεσμικών κατακτήσεων και ελευθεριών της μισθωτής εργασίας καθώς και όλων των ανθρώπινων και κοινωνικών δικαιωμάτων. Απαιτεί δηλαδή, μια διαφορετική Ευρωπαϊκή Ένωση. Διαφορετικά αν συνεχιστεί αυτή η διαδικασία, τότε το ευρωπαϊκό οικοδόμημα θα καταρρεύσει, τόσο ως μοντέλο ειρηνικής συνύπαρξης και συμβίωσης για τον υπόλοιπο κόσμο, όσο και ως ουσία πραγματικότητας. Ο αυθεντικός δημοκρατικός ευρωπαϊσμός δεν μπορεί παρά να είναι ενάντια σε μια Ευρώπη που θα δρα ως τριγωνική αυτοκρατορία, ενάντια σε μια Γερμανία που δρα ως αυτοκρατορικό κράτος, ενάντια στη μετατροπή και παραπέρα εξέλιξη κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αποικίες χρέους.

Θάνος Μικρούτσικος

Fb: Κίνηση Ιδεών και Δράσης Πράττω  Twitter: https://twitter.com/kinisipratto

Συζήτηση

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

ΑΙΤΗΣΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΜΕΛΟΥΣ

Αρχείο

Αρέσει σε %d bloggers: