Αρθρογραφία Μελών

Υπάρχουν, και υπό ποιες προϋποθέσεις, αναπτυξιακές προοπτικές για τη χώρα;

Νίκος ΛέανδροςΤου Καθηγητή Νίκου Λέανδρου, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Μετά από 5 χρόνια μνημονίων και σκληρής λιτότητας η χώρα μας βρίσκεται πάλι στην αρχή ενός τριετούς προγράμματος που περιλαμβάνει -μεταξύ των άλλων- υφεσιακά μέτρα, αυξήσεις φόρων και μειώσεις συντάξεων και κοινωνικών παροχών. Υπ’ αυτές τις συνθήκες η απογοήτευση και η αγωνία του ελληνικού λαού είναι απόλυτα δικαιολογημένη. Πολύ περισσότερο καθώς το τρίτο μνημόνιο υπογράφτηκε από μια κυβέρνηση που ήρθε στην εξουσία υποσχόμενη το τέλος της λιτότητας και μετά από ένα δημοψήφισμα στο οποίο ο ελληνικός λαός με μεγάλη πλειοψηφία απέρριψε τα μέτρα που προτάθηκαν στο πλαίσιο της τελευταίας αξιολόγησης του δεύτερου μνημονίου.

Ασφαλώς η συμφωνία που τελικά επιτεύχθηκε στις 13 Ιουλίου είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από αυτό που είχε προταθεί πριν το δημοψήφισμα και αφορούσε μόνο στην εκταμίευση της τελευταίας δόσης του δεύτερου προγράμματος, δηλαδή 7,2 δις. ευρώ. Με τη νέα συμφωνία θα δοθούν δάνεια ύψους 86 δις. ευρώ για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών της ελληνικής οικονομίας μέχρι το 2019. Οι δημοσιονομικοί στόχοι είναι πολύ πιο ρεαλιστικοί σε σχέση με αυτούς του προηγούμενου, αν και όχι αυτοί που χρειάζεται μια οικονομία με 26% ανεργία και παρατεταμένη ύφεση. Επιπλέον, θα ξεκινήσει η συζήτηση για την απομείωση του χρέους μετά την ολοκλήρωση της πρώτης αξιολόγησης.

Παρά ταύτα, το οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό κόστος της συμφωνίας είναι εξαιρετικά βαρύ και αν δεν προσέξουμε μπορεί να αποδειχτεί συντριπτικό και καταστροφικό για τη χώρα. Η οικονομική κατάσταση έχει επιδεινωθεί σημαντικά μετά την παρατεταμένη περίοδο διαπραγμάτευσης και την επιβολή των ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων, ενώ η αύξηση του ΦΠΑ πλήττει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών σε πολλούς τομείς της οικονομίας και μειώνει την εγχώρια ζήτηση. Επίσης, δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι η νέα μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος επιβάλλεται σε έναν λαό που έχει υποστεί πρωτοφανείς μειώσεις μισθών και εισοδημάτων τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα μεγάλες κοινωνικές ομάδες να βρίσκονται στα όρια της απόγνωσης και της οργής. Και βέβαια τόσο η απόγνωση όσο και η οργή είναι πολύ κακοί σύμβουλοι.

Λαμβάνοντας υπόψη τις αντίξοες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια και το ακριβό ευρώ εύλογα τίθεται το ερώτημα αν υπάρχουν, και υπό ποιές προϋποθέσεις, προοπτικές βιώσιμης ανάπτυξης για τη χώρα την προσεχή περίοδο.

Αξιολογώντας τα αποτελέσματα της νέας συμφωνίας προβεβλημένοι βουλευτές και πρώην υπουργοί του ΣΥΡΙΖΑ διατυπώνουν την εκτίμηση ότι αυτή είναι ανεφάρμοστη, καταδικασμένη σε αποτυχία. Χρησιμοποιούν δε όλο κα βαρύτερες εκφράσεις μιλώντας για κατάντια της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού, λεηλασία της χώρας και επερχόμενη καταστροφή. Όμως η έλλειψη νηφαλιότητας και η απουσία ορθολογικής ανάλυσης των αρνητικών επιπτώσεων της συμφωνίας, αλλά και των δυνατοτήτων που έχει η χώρα για υπέρβαση της κρίσης μετά την κάλυψη των χρηματοδοτικών της αναγκών τα επόμενα χρόνια, τη μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων, την απομείωση του δημόσιου χρέους και το πακέτο Γιούνκερ των 35 δις ευρώ, αποτελεί μείζον πρόβλημα και προσφέρει κάκιστη υπηρεσία. Γιατί η καταστροφολογία μπορεί να εξελιχθεί σε αυτο-εκπληρούμενη προφητεία.

Η εμπειρία από την καταστροφική επίπτωση των δηλώσεων Παπακωνσταντίνου ότι η ελληνική οικονομία μοιάζει με τον Τιτανικό και πιο πρόσφατα από τις συνεχείς ‘προβλέψεις’ πολιτικών και δημοσιογράφων για κλείσιμο των τραπεζών και ‘κούρεμα’ καταθέσεων που συνέβαλαν στη μαζική φυγή κεφαλαίων και στο κλείσιμο των τραπεζών είναι διδακτική για τη σημασία της επικοινωνιακής διαχείρισης των οικονομικών εξελίξεων, τη σημασία του ψυχολογικού παράγοντα και την ευθύνη των διαμορφωτών της κοινής γνώμης. Ιδιαίτερα σε μια σύγχρονη κοινωνία η πορεία των γεγονότων επηρεάζεται ουσιαστικά από τον ψυχολογικό παράγοντα και τις εκτιμήσεις αναφορικά με τις υπάρχουσες προοπτικές. Έτσι η διαμόρφωση ενός κλίματος σταθερότητας και θετικών προοπτικών είναι αναγκαία, αλλά ασφαλώς όχι ικανή, συνθήκη για την υπέρβαση της κρίσης.

Οι αιτίες της ελληνικής χρεοκοπίας είναι πολλές και γι αυτό η αντιμετώπισή τους δεν είναι εύκολη, ούτε γρήγορη υπόθεση. Σχετίζονται με την κακοδιοίκηση χρόνων, την απουσία ενός βιώσιμου αναπτυξιακού οράματος για τη χώρα, τις ανεπάρκειες της ευρωζώνης, τις λανθασμένες ‘συνταγές’ και τον τιμωρητικό χαρακτήρα των μνημονίων. Ωστόσο, αν αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε σοβαρά και συστηματικά τις εσωτερικές αιτίες της κρίσης μπορούμε να επιτύχουμε θετικά αποτελέσματα και να εγκαινιάσουμε έναν ενάρετο κύκλο οικονομικών εξελίξεων για τη χώρα.

Το σημαντικότερο ζήτημα κατά τη γνώμη μου είναι η διαμόρφωση ενός σύγχρονου ανθρωποκεντρικού αναπτυξιακού οράματος, βιώσιμου οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά και βέβαια η κινητοποίηση των αναγκαίων ανθρώπινων και υλικών πόρων ώστε να ξεκινήσει η υλοποίησή του. Αυτό προϋποθέτει αναμόρφωση της δημόσιας διοίκησης, δραστικό περιορισμό της γραφειοκρατίας, πάταξη της φοροδιαφυγής, σύγκρουση με τη διαπλοκή και με μια λούμπεν και κρατικοδίαιτη ‘επιχειρηματικότητα’ που απομυζά τα αναπτυξιακά προγράμματα και διοχετεύει τα κέρδη της στο εξωτερικό. Επίσης, η ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά προϊόντων έχει καθοριστική σημασία για να αποτραπεί η εξαθλίωση του αγροτικού κόσμου από την αύξηση του κόστους παραγωγής και τις φορολογικές επιβαρύνσεις που επιβάλλει το τρίτο μνημόνιο. Οι τιμές παραγωγού πρέπει να αυξηθούν χωρίς όμως αύξηση της τελικής τιμής του προϊόντος κάτι που μπορεί να γίνει αν περιοριστούν τα υπερκέρδη των καρτέλ που ελέγχουν πολλούς τομείς της διακίνησης και πώλησης των προϊόντων.

Παράλληλα απαιτείται η ανάπτυξη προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής ποιότητας και προστιθέμενης αξίας, διεθνώς ανταγωνιστικών που θα ενσωματώνουν καινοτομία και θα αξιοποιούν τις νέες τεχνολογίες. Είναι πολλοί οι τομείς στους οποίους η χώρα μας μπορεί να δώσει έμφαση και να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα: κλάδοι της πρωτογενούς και δευτερογενούς παραγωγής, πολιτισμός και δημιουργική οικονομία, μεταφορές, ενέργεια, τουρισμός, παιδεία.

Σε κάθε περίπτωση η αναπτυξιακή στρατηγική πρέπει να έχει ολοκληρωμένο χαρακτήρα και να συνενώνει δυνάμεις. Να συνδυάζει τομείς της οικονομίας (για παράδειγμα να αξιοποιεί το πολιτιστικό κεφάλαιο μιας περιοχής σε συνδυασμό με την ανάπτυξη της τοπικής αγροτικής παραγωγής και της μεταποίησης) και να στηρίζεται στη συνεργασία παραγωγών, τοπικής αυτοδιοίκησης, κοινωνικών και εκπαιδευτικών φορέων. Με μια κουβέντα, για να υπάρξει προοπτική βιώσιμης ανάπτυξης δεν αρκεί η εισροή πόρων και τα διάφορα ευρωπαϊκά προγράμματα. Κυρίως απαιτούνται αλλαγές στη δομή και στον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας και μια ευρύτερη κοινωνική προσπάθεια.

Προφανώς χρειάζεται μια κυβέρνηση με όραμα, στρατηγική και πολιτική βούληση να προωθήσει τις αναγκαίες τομές, τεχνοκρατική ικανότητα και κοινωνική ευαισθησία. Χρειάζεται όμως και η κινητοποίηση της τοπικής αυτοδιοίκησης, των κοινωνικών οργανώσεων και των πολιτών. Το νέο αναπτυξιακό παράδειγμα πρέπει να γίνει υπόθεση της κοινωνίας αλλιώς δεν μπορεί να υπάρξει. Η διαμόρφωση και προώθηση ενός προγράμματος βιώσιμης ανάπτυξης σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο που θα δίνει έμφαση στα ιδιαίτερα πλεονεκτήματα κάθε περιοχής είναι αναγκαία, ενώ πολλά μπορούν να προσφέρουν οι ενώσεις παραγωγών, οι κοινωνικές και συνεταιριστικές επιχειρήσεις. Ας διδαχτούμε από τα επιτυχημένα παραδείγματα όπως αυτό της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου που παράγει, συσκευάζει και εμπορεύεται δεκάδες διαφορετικά προϊόντα μαστίχας και πλέον διαθέτει 13 καταστήματα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό επιτυγχάνοντας να εξάγει περίπου τα 2/3 της ετήσιας παραγωγής.

Οι δυσκολίες είναι πολλές αλλά μπορούμε να πετύχουμε. Η Ελλάδα διαθέτει τους ανθρώπινους και υλικούς πόρους για να βγει  από το φαύλο-κύκλο της εξάρτησης και της παρακμής. Πρέπει όμως να το πιστέψουμε και να σταματήσουμε τη στείρα αντιπαράθεση και την καταστροφολογία. Ας αλλάξουμε την έμφαση του δημόσιου διαλόγου στρέφοντας την προσοχή μας στα πραγματικά προβλήματα, στις αναπτυξιακές δυνατότητες, στις αναγκαίες πρωτοβουλίες και τομές. Έτσι, θα μπορέσουμε να σταθούμε με αξιώσεις σε μια περιοχή του πλανήτη που ταλανίζεται από συγκρούσεις και διογκούμενα προβλήματα και να συμβάλλουμε ουσιαστικά στην προώθηση των ριζοσπαστικών αλλαγών που χρειάζονται στην ευρωζώνη και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών, 25/8/2015.

Συζήτηση

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

ΑΙΤΗΣΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΜΕΛΟΥΣ
Αρέσει σε %d bloggers: