Αρθρογραφία Μελών

Τελικά οι Ορθόδοξες Εκκλησίες είναι (μόνο) εθνικές; Ορισμένα συμπεράσματα από τη Ορθόδοξη Σύνοδο της Κρήτης

Του Χρήστου Θ. Μπότζιου, Πρέσβη ε.τ.

Εδώ και αρκετά χρόνια σε σχετική συζήτηση με ένα Ραβίνο σημαντικής Συναγωγής στη Καλιφόρνια, του είχα θέσει το ερώτημα αν και οι Εβραϊκού θρησκεύματος αμερικανοί, κινδύνευαν να χάσουν την ιδιαιτερότητά τους μέσα στην απέραντη αφομοιωτική χοάνη (melting pot) της αμερικανικής κοινωνίας.

Ο ευφυής συνομιλητής μου απέφυγε να απαντήσει αμέσως. Διερωτήθηκε αν το ίδιο δεν ισχύει και για τους ελληνικής καταγωγής αμερικανούς πολίτες. Οι απόψεις μας συμπέσανε στην διαπίστωση ότι τόσο οι Εβραίοι το θρήσκευμα όσο και οι ελληνορθόδοξοι, συγκαταλέγονται μεταξύ των φυλών που επιμένουν περισσότερο από άλλους να διατηρήσουν τα εθνικό-θρησκευτικά χαρακτηριστικά τους.

Συμπέσαμε, επίσης, στην εκτίμηση ότι δύο ήταν τα κύρια στοιχεία που συντελούσαν να είναι οι «δύσκολοι» στη πλήρη αφομοίωσή τους στην αμερικανική πραγματικότητα. Το πρώτο αφορούσε στην ιστορική προέλευση των δύο λαών και το δεύτερο στην ιδιαιτερότητα των θρησκειών τους.

Ο συνομιλητής μου με κάποια δόση αυτοικανοποίησης συμπλήρωσε ότι «ο Εβραϊσμός και οι Ορθόδοξες Εκκλησίες είναι περισσότερο εθνικές παρά καθολικές» με τη θρησκευτική, ασφαλώς, έννοια του τελευταίου όρου. Τηρουμένων των αναλογιών μπορεί να υποστηριχθεί ότι το ίδιο ισχύει και για την Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία τις Εκκλησίες, των άλλων βαλκανικών χωρών και για τις Ορθόδοξες Κοινότητες της Μ.Ανατολής, της Αιγύπτου και αλλού;

Η Πανορθόδοξη Σύνοδος στο Κολυμπάρι της Κρήτης στην οποία δεν συμμετείχαν τελικά το Πατριαρχείο Μόσχας, οι Ορθόδοξες Εκκλησίες Βουλγαρίας, Γεωργίας και Αντιοχείας, φαίνεται να το επιβεβαιώνουν. Η απουσία της Ρωσικής Εκκλησίας η οποία επηρέασε και τις άλλες τρεις, έτυχε πολλών ερμηνειών. Η επικρατέστερη συνδέεται με τη στάση του Πατριαρχείου Μόσχας αμφισβήτησης του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ως κεφαλή της Ορθοδοξίας.

Η Μόσχα δεν απέκρυψε ποτέ τις φιλοδοξίες της να καταστεί «Τρίτη Ρώμη» αναλαμβάνοντας αυτή την ηγεσία του Ορθόδοξου κόσμου. Οι Ρωσικές βλέψεις και φιλοδοξίες εκδηλώθηκαν λίγες δεκαετίες μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453. Ο Μητροπολίτης Μόσχας Ζώσιμος ονομάζει το μέγα Δούκα της Μόσχας Ιβάν «Κυρίαρχο και Αυτοκράτορα όλης της Ρωσίας, νέο Τσάρο Κωνσταντίνο της νέας Κωνσταντινούπολης-Μόσχας».

Ο σπόρος είχε, βέβαια, ριχθεί λίγα χρόνια ενωρίτερα με το γάμο της ανιψιάς του τελευταίου Βυζαντινού Αυτοκράτορα Κων/νο Παλαιολόγο, με τον Μέγα Δούκα Ιβάν. Ο γάμος αυτός, αφού προηγουμένως διαλύθηκε ο αρραβώνας της με το καθολικό Ιταλό Πρίγκιπα Καράτσιολο, ήταν κλασσική περίπτωση πολιτικού γάμου. Προωθήθηκε δε από το ενωτικό Επίσκοπο Τραπεζούντας, μετέπειτα Καρδινάλιο και παρά λίγο Πάπα Βησσαρίωνα ο οποίος δια του γάμου αυτού στόχευε στην ανάκτηση της Πόλης από τους Τούρκους μέσω των Ρώσων. Ο γάμος της Σοφίας με τον ρώσο Μέγα Δούκα, η προσωπικότητά της, οι ίντριγκες και οι πολιτικο-θρησκευτικές φιλοδοξίες της εποχής, περιγράφονται θαυμαστά στο ιστορικό μυθιστόρημα διακεκριμένου Ρώσου διπλωμάτη και ανερχόμενου αστέρα της ρωσικής λογοτεχνίας Νίκολα Σπάρσκι, με τίτλο «Ο Βυζαντινός».

Η ιταλική έκδοση του βιβλίου έτυχε μεγάλης προβολής από τα ιταλικά Μέσα Ενημέρωσης. Από ορισμένους σχολιαστές είχε τεθεί το ερώτημα αν «Il Bizantino» αποσκοπούσε περισσότερο στην ενίσχυση των φιλοδοξιών να καταστεί η Μόσχα η Τρίτη Ρώμη. Ο συγγραφέας το αρνήθηκε επιμόνως. Αλλά και ούτε από το περιεχόμενο του ιστορικού μυθιστορήματος προκύπτει τέτοια πρόθεση.

Για να επανέλθουμε στη Πανορθόδοξη Σύνοδο, η μη συμμετοχή σε αυτή του Πατριαρχείου Μόσχας, δηλώθηκε τη τελευταία στιγμή. Ποιούς λόγους επικαλέσθηκε; H επίσημη αιτιολογία ήταν ότι αφού δεν συμμετέχουν όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες η Σύνοδος έπαυε να είναι «Πανορθόδοξη» γεγονός που δεν καθιστούσε αναγκαία και τη συμμετοχή του Πατριαρχείου Μόσχας.

Τα άλλα Πατριαρχεία που επίσης δεν συμμετέχουν, επικαλέσθηκαν διάφορους λόγους από θέματα δικαιοδοσίας μέχρι οικονομικής αδυναμίας. Σε ότι αφορά το Πατριαρχείο Μόσχας, οι λόγοι που επικαλέσθηκαν δείχνουν να είναι προσχηματικοί και όχι ουσιαστικοί. Άλλωστε η Σύνοδος, όπως επισήμανε ο Μακαριότατος Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος, φέρει την ονομασία «Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας» που δηλώνει ότι η συμμετοχή όλων των Ορθοδόξων Εκκλησιών δεν αποτελεί προϋπόθεση για την εγκυρότητα της.

Άρα οι λόγοι που επικαλέσθηκε το Πατριαρχείο της Μόσχας δεν ευσταθούν και πρέπει να αναζητηθούν αλλού. Το Πατριαρχείο Μόσχας προκειμένου να ενισχύσει τις χρόνιες επιδιώξεις του να διαδεχθεί το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως ηγέτη του Ορθόδοξου κόσμου, επικαλείται το γεγονός της ομηρίας του τελευταίου εντός της Τουρκικής Επικρατείας.

Μπορεί, όμως, το Πατριαρχείο της Μόσχας να καταστεί «Τρίτη Ρώμη»; Κατά τους ειδικούς περί τα εκκλησιαστικά, τούτο είναι αδύνατο. Κατ’ αρχήν το Πατριαρχείο Μόσχας δεν έχει Αποστολική προέλευση και κατά δεύτερο λόγο είναι άκρως αμφίβολο ότι τούτο θα γινόταν αποδεκτό από τα άλλα Αποστολικά Πατριαρχεία. Πολύ πιθανό, επίσης, να συναντούσε και αντιδράσεις και από άλλες χριστιανικές Εκκλησίες.

Σε κάθε περίπτωση «Τρίτη Ρώμη» δεν μπορεί να υπάρξει απλά επειδή δεν υπήρξε ποτέ «Δεύτερη Ρώμη» αλλά Νέα Ρώμη, η Κωνσταντινούπολη.

Η Ρωσική Διπλωματία που φημίζεται για την οξυδέρκεια και υψηλή ποιότητά της ασφαλώς και θα έχει σταθμίσει ότι η προβολή και οι επιδιώξεις του Πατριαρχείου Μόσχας, πιθανό να επιτείνει τη καχυποψία των Δυτικών οι οποίοι λόγω του Ουκρανικού και άλλων γεωπολιτικών εκτιμήσεων, έχουν προκαλέσει ήδη την απομόνωση της Ρωσίας από τη Δύση.

Είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς αν το Πατριαρχείο της Μόσχας δρα αυτοβούλως ή κατόπιν συνεργασίας με την επίσημη Πολιτεία. Τελικά ο όρος «Εθνικές» για τις Ορθόδοξες Εκκλησίες, σε σύγκριση με τη Καθολική και άλλες χριστιανικές Εκκλησίες, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις και αποδείξεις ότι ισχύει. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως με την υπέρβαση που επιχε δια της Συνόδου της Κρήτης φαίνεται να, βγαίνει δικαιωμένος και ενισχυμένος.

Συζήτηση

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

ΑΙΤΗΣΗ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΜΕΛΟΥΣ
Αρέσει σε %d bloggers: